Monthly Archives Grudzień 2018

Ruch pragmatyczny był zjawiskiem amerykańskim

Wprawdzie przejawy postawy pragmatycznej można znaleźć nawet w filozofii niemieckiej. W siódmym tomie tej Historii filozofii wspomniano o nacisku, jaki F. A. Lange62 kładł na życiową wartość teorii metafizycznych oraz doktryn religijnych, kosztem ich wartości poznawczej, oraz o sposobie, w jaki Hans Vaihinger63 rozwijał coś, co możemy nazwać pragmatycznym poglądem na prawdę, przejawiającym wyraźne pokrewieństwo z Nietzschego teorią fikcji.64 Zwrócono także uwagę na wpływ wywierany na Wiliama Jamesa przez G. T. Fe- chnera65, szczególnie przez jego rozróżnienie „dziennych” i „nocnych” poglądów na świat oraz jego twierdzenie, że jesteśmy uprawnieni, przy niezmienionych pozostałych warunkach, do wyboru tego poglądu na świat, jaki przyczynia się najbardziej do ludzkiego szczęścia i rozwoju kultury. Co do myśli francuskiej, w pierwszym paragrafie tego rozdziału wspomniano o pomocy, jaką czerpał James z pism Charles’a Renouviera. A Renouvier, zauważmy, utrzymywał, że przekonanie, a nawet pewność nie są sprawami czysto intelektualnymi, lecz że uznawanie czegoś angażuje również uczucia i wolę. Ale choć pokrewieństwa z pragmatyzmem możemy znaleźć z pewnością nie tylko w myśli niemieckiej, lecz również we francuskiej66, ruch pragmatyzmu wiąże się na stałe przede wszystkim z nazwiskami trzech filozofów amerykańskich – Peirce’a, Jamesa i Deweya.

czytaj dalej